Có thể khẳng định thời gian qua, việc chỉ đạo, tổ chức thực hiện công tác thi đua khen thưởng đã được Đảng và Nhà nước quan tâm; các bộ, ban ngành, đoàn thể, địa phương hưởng ứng tổ chức thực hiện nhiều phong trào thi đua yêu nước thiết thực với nhiều hình thức thi đua như thường xuyên, chuyên đề, theo đợt... Tuy nhiên, xây dựng một môi trường thi đua chưa được quan tâm đúng mức nhất.

Điều này càng được chứng minh rõ nét. Đảng và Nhà nước luôn quan tâm chỉ đạo công tác thi đua khen thưởng; xác định thi đua khen thưởng là công cụ để góp phần giáo dục con người mới và quản lý xã hội. Các bộ, ban ngành, đoàn thể, địa phương căn cứ chức năng nhiệm vụ được giao đã chủ trì phát động nhiều phong trào, nhiều hình thức thi đua; số lượng khen thưởng tăng qua các năm. Nhưng tại sao, nhiều tập thể, cá nhân thờ ơ thiếu trách nhiệm với phong trào thi đua; chưa gắn kết phong trào thi đua để thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị; phong trào lúc mạnh, lúc yếu, thậm chí ngăn cản thi đua.

Trước tiên, môi trường thi đua phải xuất phát từ chính nhu cầu đối tượng. Đối với các em nhỏ đến trường, để học tập và rèn luyện tốt, các thầy cô giáo luôn phải nắm bắt tâm sinh lý, động viên các em hăng hái tích cực ra sức học tập, rèn luyện; tạo không khí phấn chấn cuốn hút trong học tập cũng như vui chơi. Phương diện môi trường thi đua hướng đến trong lĩnh vực giáo dục đào tạo là rèn luyện con người có chiều sâu kiến thức, có nhân cách và đạo đức. Cho nên đã nhiều năm nay, các khẩu hiệu thi đua trong môi trường sự phạm luôn có ý nghĩa sâu sắc như: Mỗi ngày đến trường là một ngày vui; thi đua thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy; xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực... Ngược lại, phải hết sức tránh môi trường học sinh sợ hãi mỗi khi phải đến trường, sợ học tập và học tập kém.

Tại mỗi cơ quan đơn vị, phong trào thi đua yêu nước được thể hiện thông qua không khí làm việc lao động hăng say, hiệu suất và hiệu quả cao. Thi đua phải cuốn hút, lôi kéo được tinh thần lao động nghiêm túc, dân chủ, cống hiến sức lực, trí lực của mỗi con người để cho tập thể vững mạnh và phát triển. Hiện nay, không ít cơ quan đơn vị đang rất phổ biến trong tình trạng, cán bộ, viên chức, người lao động đến cơ quan nhưng không tập trung làm việc; gây mất đoàn kết nội bộ; lôi kéo bè phái, lợi dụng chức quyền để kiếm lời bất chính; áp đặt và cửa quyền, mất dân chủ, thiếu văn hóa công sở...vv...

Cũng không ít cơ quan đơn vị trực tiếp chỉ đạo, tổ chức thực hiện công tác thi đua khen thưởng nhưng không xây dựng môi trường thi đua dân chủ, sôi nổi, thể hiện được tinh thần, sắc thái và màu sắc thi đua. Cũng không ít thủ trưởng quản lý trực tiếp người lao động nhưng chưa một lần khen ngợi, dù là lời khen cho một cá nhân, một tập thể khi làm tốt và hoàn thành tốt một hành vi công việc. Không quan tâm tổ chức khen thưởng khi lập thành tích đột xuất hoặc tiêu biểu xuất sắc. Chắc chắn rằng, tại cơ quan đơn vị đó sẽ không hình thành một môi trường thi đua tốt, tất yếu dẫn đến sự tụt lùi trong công việc, hoặc triển khai công việc không tính hiệu quả. Đối với mỗi cá nhân, thi đua là phải làm tốt nhất công việc của chính mình; dù trên bất cứ công việc nào cũng ra sức hoàn thành.

Thực tiễn chứng minh, xã hội văn minh tiến bộ là xã hội hoá sâu rộng các phong trào thi đua yêu nước, đề cao việc thưởng và khen thưởng. Ngược lại, xã hội không có hoặc không đề cao công tác thi đua khen thưởng tức là xã hội tụt hậu, kém phát triển, chưa đề cao tính dân chủ. Người quản lý lãnh đạo, đứng đầu cơ quan không sử dụng thi đua khen thưởng tức là không có nghệ thuật và tác phong văn hoá trong quản lý, đồng thời không thực hiện quy chế dân chủ trong đơn vị, không phát huy sức mạnh tập thể, sức mạnh của mỗi cá nhân. Khen thưởng là một nghệ thuật, là một tác phong văn hoá của người lãnh đạo quản lý, sử dụng tốt phương pháp thi đua, đề cao việc khen thưởng tức là khơi dậy tiềm năng trí tuệ, sức sáng tạo của mỗi người, của tập thể nhằm thực hiện hiệu quả mọi nhiệm vụ chính trị. Cá nhân không thi đua tức là thiếu trách nhiệm với chính mình, với tập thể, đơn vị mình; tập thể không xây dựng phát động phong trào thi đua là tập thể yếu, thiếu tính văn hoá công sở. Khen thưởng để nêu gương, giáo dục đạo đức xã hội, khen thưởng để hạn chế, bớt đi tiêu cực, rối ren, làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Môi trường xã hội tốt đẹp là khen thưởng nhiều hơn trách phạt.

Chưa xây dựng được môi trường thi đua là do chưa hiểu được bản chất chung của con người. Bản chất sâu xa của thi đua chính là phát huy tốt nhất năng lực của mỗi cá nhân trong một môi trường tập thể. Trong mỗi con người đều chứa đựng bản năng và mầm mống của yếu tố thi đua. Đã là con người trong tập thể đều mong muốn tập thể phát triển; hài hòa lợi ích tập thể và các cá nhân. Tuy nhiên, người quản lý lãnh đạo, người chỉ đạo tổ chức công tác thi đua khen thưởng lại chưa phát huy được bản chất thi đua. Tức là chưa hiểu được tâm lý con người trong tổ chức để xây dựng môi trường thi đua và phát triển môi trường thi đua tốt. Môi trường thi đua là nhằm động viên khuyến khích tập thể hoặc cá nhân yếu kém dần trở nên tiến bộ, phát triển; tốt trở nên tốt hơn; phát huy được tiềm năng, lợi thế và hạn chế tối đa sự yếu kém.

Nguyên nhân nữa là do là nhà nước đã trao quyền cho một số lãnh đạo quản lý nhưng đã quá lạm dụng tính chất quản lý và sự cứng nhắc của hành chính, lạm dụng tính chất cá nhân để chỉ đạo điều hành công việc; áp đặt yếu tố chủ quan cá nhân trong quản lý điều hành. Nghĩa là lấy công cụ quản lý hành chính lấn át đi yếu tố thi đua và tính dân chủ căn bản; thậm chí làm suy yếu tính nhân văn trong thi đua... Người đứng đầu cơ quan đơn vị chưa có khả năng động viên, khuyến khích, thậm chí nghệ thuật trong chỉ đạo điều hành; chưa khơi dậy được tiềm năng của mỗi con người.

Chưa lồng ghép yếu tố thi đua để thực hiện nhiệm vụ thường xuyên, nhiệm vụ chính trị của cơ quan. Mục đích của thi đua chính là làm tốt nhất, hiệu quả nhất nhiệm vụ chính trị. Một số ít người còn thờ ơ với thi đua; thậm chí ngăn cản yếu tố thi đua trong quá trình lao động, học tập và công tác.

Một số hạn chế của đời sống xã hội vẫn đang hiển hiện lan truyền trong một số cơ quan đơn vị như: Bè phái, lợi dụng chức quyền, phân chia quyền lợi, lợi ích chưa thực sự công bằng, mất đoàn kết nội bộ, yếu kém trong văn hóa quản lý lãnh đạo và sự mờ nhạt nhận thức chính trị của bộ phận cán bộ... Các yếu tố trên sẽ lấn át, thậm chí triệt tiêu hoàn toàn tính chất thi đua. Một đơn vị không thể có thi đua khi mất đoàn kết nội bộ, bè phái, lợi dụng chức quyền để chi phối cấp dưới; không có văn hóa trong quản lý lãnh đạo. Đây là những vấn đề đang phổ biến trong hệ thống tổ chức bộ máy và cán bộ nước ta hiện nay.

Để xây dựng và phát triển môi trường thi đua, cần hội tụ của nhiều yếu tố. Trước tiên và quan trọng nhất là sự quan tâm có chiều sâu của người quản lý lãnh đạo. Người đứng đầu cơ quan phải hiểu nhận thức, sử dụng tốt vai trò, ý nghĩa của thi đua trong quá trình quản lý, vận hành công việc. Cần hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách về thi đua khen thưởng. Cụ thể, thi đua là trách nhiệm của tất cả các tập thể, cá nhân; khen thưởng phải là công cụ cần thiết dân chủ của người quản lý; có thành tích sẽ được khen và khen thưởng kịp thời nhằm gây dựng nên môi trường thi đua kế tiếp. Đặc biệt, thi đua nhằm đoàn kết, gắn kết giữa các thành viên trong tập thể. Ngược lại, mỗi con người, mỗi tập thể cần phải đoàn kết để thi đua tốt.

Một phong trào thi đua yêu nước đạt hiệu quả và có sức sống, tất yếu phải xây dựng môi trường thi đua; đặt đúng môi trường thi đua, đối tượng thi đua. Từ đó xây dựng được không khí thi đua; đoàn kết, lôi kéo và thu hút được sự vun trồng cống hiến của các bộ phận, của mỗi con người cho tập thể./.

Theo hdtdkt.hochiminhcity.gov.vn