Đã là phong trào thi đua yêu nước cần phải có sự tham gia tích cực, tự nguyện, tự giác, tinh thần trách nhiệm cao của cá nhân, tập thể. Nghĩa là phong trào thi đua không ưu tiên cho một cá nhân riêng lẻ mà đại đa số cá nhân, tập thể trong chỉnh thể tổ chức và hệ thống chính trị; giữa các tập thể với nhau trong cùng hệ thống tổ chức. Thi đua không mang nặng tính cạnh tranh, tính giành dật nhưng vẫn trong khuôn khổ hệ thống pháp luật quy định.

Tuy nhiên, có giai đoạn và cũng không ít cá nhân cho rằng phong trào thi đua mang tính chất phong trào. Đã là phong trào thì không cần thiết phải hưởng ứng tham gia hoặc tham gia với mức độ vơi cạn và hời hợt; thi đua khen thưởng không có giá trị thực tế với nhiều sự phàn nàn, đánh giá thiếu khách quan. Đặc biệt, không ít cá nhân có cách hiểu, cách nhìn không thiện cảm với các phong trào, trong đó có phong trào thi đua yêu nước. Thậm chí trên thực tế, không ít cá nhân còn coi thi đua là sự giả tạo, hình thức và giáo điều.

Phong trào thi đua được phát động ngoài sự tự nguyện, tự giác cần phải phát huy tối đa tính pháp chế, nghĩa là công cụ pháp luật. Công cụ pháp luật được hiểu sâu rộng hơn tính chất đơn thuần các quy định tại như Luật Thi đua, khen thưởng, các văn bản chỉ đạo điều hành; công tác thanh tra, kiểm tra phong trào thi đua hoặc khen thưởng. Pháp chế trong thi đua là đạt đến mức độ mọi cá nhân, tập thể hiểu biết, nhận thức rõ và tổ chức thực hiện hiệu quả, tự giác với tinh thần trách nhiệm cao trong khuôn khổ pháp luật quy định và cho phép. Trước thực tế xã hội, có những phong trào thi đua bắt buộc mọi người phải thực hiện như việc phải đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông; việc nộp thuế cho ngân sách nhà nước...

Qua đây có thể khẳng định, thi đua yêu nước tốt chính là thực hiện tốt nhất, đồng bộ các quy định của pháp luật hiện hành. Ngược lại, thực hiện tốt pháp luật chính là góp phần thi đua yêu nước nhất. Một cá nhân, một tập thể thi đua yêu nước mà lại vi phạm pháp pháp luật và ngược lại.

Pháp chế trong thi đua yêu nước đặc biệt quan trọng. Đây là công cụ để định hướng, uốn nắn, thậm chí bắt buốc và áp chế các đối tượng thi đua quán triệt, tổ chức thực hiện các quy định chung và riêng của phong trào thi đua yêu nước; điều khoản của pháp luật. Phong trào thi đua yêu nước có chức năng, nhiệm vụ chính là động viên, cổ vũ, lôi kéo mọi cá nhân, tập thể thực hiện nhiệm vụ công tác mà khuôn khổ pháp luật cho phép. Bản chất của các thể chế pháp luật đều mong muốn và xây dựng con người phải biết tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật.

Mục tiêu đặt ra đối với công tác pháp chế là góp phần để quản lý nhà nước, quản lý xã hội, quản lý con người có hiệu lực và hiệu quả. Theo đó, pháp chế trong phong trào thi đua yêu nước nhằm góp phần làm cho phong trào thi đua đạt hiệu quả, quản lý tốt con người và xã hội.  

Pháp chế trong thi đua yêu nước được phát triển ở mức độ cao chính là sống, làm việc, lao động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Cá nhân, tập thể sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật tức là thực hiện tốt pháp chế trong thi đua yêu nước. Vậy nên, phong trào thi đua để thực hiện việc đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông có hiệu quả đối với từng người dân; phong trào thi đua Toàn dân tham gia xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư có sức sống cao; phong trào thi đua học tập nâng cao trình độ văn hóa thời gian qua phát triển mạnh; phong trào Cả nước xây dựng Nông thôn mới được triển khai mạnh khắp các địa phương…

Có quan điểm khẳng định rằng, không ít hoạt động xã hội tại sao đang bức xúc và nóng bỏng của đời sống xã hội như khiếu kiện gia tăng; tai nạn giao thông là vấn nạn quốc gia; tình trạng tham ô lãng phí còn ngang nhiên tồn tại, việc chạy chức, chạy quyền, chạy điểm chưa thuyên giảm... Thực chất, các quy định của pháp luật đều có tác dụng và tác dụng ở mức độ nhất định, không thể bao quát hết tất cả đường rẽ ngang dọc của đời sống xã hội. Pháp luật dù có hoàn thiện đến mọi khả năng, mọi tình huống của cuộc sống nhưng cá nhân tập thể không tuân thủ tốt; ý thức thi đua không tốt thì không đạt hiệu quả. Xã hội phải phát triển ở trình độ cao thì mới đảm bảo khả năng quản lý tốt các vấn đề xã hội. Cho nên dù ở giai đoạn phát triển xã hội nào, thể chế xã hội nào cũng đều đòi hỏi mỗi cá nhân, mỗi tập thể phải luôn tôn trọng pháp luật, thể chế, làm những việc xã hội cho phép và được phép. Ngoài pháp luật còn là lương tâm, đạo đức của mỗi chủ thể xã hội. Thi đua yêu nước và quyền được sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật luôn song hành, hỗ trợ để quản lý xã hội và con người. Đảng và Nhà nước ta đã từ lâu luôn giáo dưỡng mọi công dân: Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Đây là phong trào thi đua điển hình nhất, tiêu biểu nhất của thể chế xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam đang ra sức vun đắp; là mô hình chung của mỗi người dân Việt Nam.

Chúng ta đang sống trong giai đoạn đang phát triển, thể chế chính trị xã hội đang phấn đấu hoàn thiện. Đặc biệt, nhu cầu, nhất là nhu cầu tối thiểu của cuộc sống đang rất cần thiết đam xen sự cạnh trạnh mạnh mẽ, không ít mặt trái xã hội phát sinh và tồn tại. Cho nên cần phải phát huy tối đa công cụ pháp chế trong thi đua yêu nước để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, hướng nhiều người làm việc tốt và bớt đi những sai trái, tiêu cục. Chúng ta cùng phấn đấu xây dựng môi trường xã hội là khen thưởng thưởng nhiều hơn trách phạt.

Điều này đặt ra cho mỗi cán bộ, tổ chức làm công tác thi đua khen thưởng hiện nay phải luôn gương mẫu đi đầu trong thi đua yêu nước, nghĩa là thực hiện tốt nhất chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước quy định./.

            Theo hdtdkt.hochiminhcity.gov.vn