Tại Hội nghị, đại diện Cục Con nuôi, Bộ Tư pháp đã trình bày nội dung triển khai Quy chế phối hợp giữa Bộ Tư pháp và Bộ LĐ-TBXH số 721/QC-BTP-BLĐ-TBXH ngày 14/3/2016 về công tác giải quyết việc nuôi con nuôi đối với trẻ em đang được chăm sóc, nuôi dưỡng tại các cơ sở trợ giúp xã hội. Trong năm 2016, hai Bộ sẽ triển khai hai nhiệm vụ chính trong nội dung Quy chế, tập trung vào công tác rà soát, đánh giá năng lực các cơ sở trợ giúp đủ điều kiện cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài và đôn đốc, đánh giá nhu cầu trẻ em cần tìm gia đình thay thế và lập danh sách trẻ em cần tìm gia đình thay thế theo quy trình nghiệp vụ công tác xã hội. Việc lựa chọn hai nội dung phối hợp nêu trên xuất phát từ tình hình thực tiễn giải quyết việc nuôi con nuôi trong nước và nước ngoài, từ một số bất cập và thiếu cụ thể của quy định pháp luật về nuôi con nuôi.
Hiện nay, trên toàn quốc chỉ có 51/402 cơ sở trợ giúp xã hội được chỉ định cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài (chiếm hơn 12%), trong khi vẫn còn một số lượng lớn trẻ em sống tại các cơ sở trợ giúp xã hội chưa được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ định theo quy định tại Điều 11 Nghị định số 19/2011/NĐ-CP. Quy định này vô hình chung hạn chế quyền của trẻ em được tìm gia đình thay thế và phân biệt giữa các cơ sở trợ giúp được chỉ định và cơ sở không được/chưa được chỉ định. Trong khi chưa sửa đổi được quy định pháp luật về nội dung này, nhằm khắc phục tình trạng nêu trên hai Bộ sẽ phối hợp để chỉ đạo địa phương rà soát, đánh giá năng lực các cơ sở trợ giúp xã hội trên địa bàn tỉnh, thành phố; trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh củng cố, kiện toàn cơ sở vật chất, nâng cao năng lực cơ sở trợ giúp xã hội trong công tác giải quyết việc nuôi con nuôi đối với trẻ em; tăng cường số lượng trẻ em được chăm sóc, nuôi dưỡng tại các cơ sở trợ giúp xã hội được cho làm con nuôi trong nước trước khi giải quyết nuôi con nuôi nước ngoài.
Về nhiệm vụ đánh giá nhu cầu trẻ em cần tìm gia đình thay thế, trong thời gian qua chủ yếu dựa vào các quy định pháp lý về đối tượng và độ tuổi của trẻ em mà chưa có các tiêu chí cụ thể nhằm đánh giá các điều kiện xã hội, tâm lý và y tế của trẻ em cần tìm gia đình thay thế theo quy trình nghiệp vụ công tác xã hội. Chính vì vậy, các cơ sở trợ giúp xã hội rất lúng túng trong công tác lập Danh sách trẻ em cần tìm gia đình thay thế theo quy định tại Điều 6 Nghị định số 19/2011/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật nuôi con nuôi; dẫn đến việc lập danh sách trẻ em có sức khỏe bình thường cần tìm gia đình thay thế trên toàn quốc giảm mạnh (Danh sách 1), chủ yếu là những trẻ em khuyết tật, mắc bệnh hiểm nghèo (Danh sách 2). Ngoài ra, một số cơ sở trợ giúp xã hội không xác định được những trẻ em thuộc Danh sách 2 cần tìm gia đình thay thế có khả năng tìm được gia đình cha mẹ nuôi, hoặc một số cơ sở trợ giúp không có kinh phí để kiểm tra sức khỏe cho trẻ em trước khi lập Danh sách. Nhằm khắc phục tình trạng trên, trong thời gian tới hai Bộ sẽ phối hợp để rà soát các quy định pháp luật trong nước và quốc tế nhằm xây dựng các tiêu chí đánh giá nhu cầu trẻ em cần tìm gia đình thay thế và trẻ em đủ điều kiện cho làm con nuôi theo đúng chuẩn mực của Công ước La Hay năm 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực con nuôi quốc tế.
Cũng tại Hội nghị, Cục Con nuôi nắm bắt được một số khó khăn ở địa phương trong công tác nuôi con nuôi như cán bộ của Ủy ban nhân dân cấp xã chưa nắm được trình tự thủ tục giải quyết đối với trẻ em bị bỏ rơi trên địa bàn xã/phường nên chưa đưa ra được biện pháp chăm sóc thay thế phù hợp nhằm bảo vệ trẻ em; hiện tượng một trẻ em bị bỏ rơi có rất nhiều gia đình xin nhận làm con nuôi dẫn đến việc các cơ quan có thẩm quyền rất khó khăn trong việc lựa chọn gia đình cha mẹ nuôi khi quy định pháp luật chưa có tiêu chí hướng dẫn; có một số địa phương lại phản ánh tại cơ sở nuôi dưỡng có trẻ em nhưng không biết giải quyết cho trẻ em làm con nuôi như thế nào. Điều này đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền (đặc biệt là Sở Tư pháp và Cục Con nuôi) phải tăng cường hơn nữa công tác tập huấn, tuyên truyền cho các cán bộ tư pháp hộ tịch cấp xã các quy định pháp luật về nuôi con nuôi; đồng thời phải có hướng dẫn cụ thể hơn các tình huống đã xảy ra thực tiễn nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho địa phương trong việc thi hành pháp luật. Một số đại biểu cho rằng Cục Con nuôi thay vì tổ chức tập huấn tập trung sẽ tổ chức các chuyến công tác tại cơ sở; có cầm việc chỉ tay thì may ra các cán bộ cấp xã mới đỡ gặp khó khăn khi giải quyết việc nuôi con nuôi; đồng thời cơ quan cấp trên phải có cơ chế giám sát thi hành và tăng cường hơn công tác kiểm tra cơ sở. Hội nghị cũng đã ghi nhận những ý kiến đóng góp trong báo cáo thu hoạch của Cục Bảo trợ xã hội.
Tại Hội nghị, Cục Con nuôi nhận định thông qua Quy chế phối hợp giữa hai Bộ công tác nuôi con nuôi trong nước và nước ngoài đã được xác định đúng hướng, phù hợp với định hướng phát triển của hệ thống cơ sở trợ giúp xã hội theo Quyết định số 1520/QĐ-BLĐ-TBXH ngày 20/10/2015 của Bộ LĐ-TBXH về việc phê duyệt mạng lưới các cơ sở trợ giúp xã hội giai đoạn 2016-2020 và phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn 2016-2020. Đại diện Cục Con nuôi đã chỉ ra mối quan hệ gắn bó hữu cơ giữa công tác nuôi con nuôi với nghiệp vụ công tác xã hội; việc nuôi con nuôi phải gắn chặt với hệ thống cơ sở trợ giúp xã hội kể cả việc nuôi con nuôi trong nước cũng như việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài; đồng thời các định hướng phát triển về trợ giúp xã hội và công tác xã hội cũng phải tạo điều kiện thuận lợi cho công tác nuôi con nuôi, vì lợi ích tốt nhất của trẻ em và phù hợp với chuẩn mực quốc tế./.