1. Những kết quả đạt được trong công tác giải quyết việc nuôi con nuôi     

 

a. Đối với nuôi con nuôi trong nước

Bắc Kạn là địa phương có ít trẻ em được nhận làm nuôi con nuôi trong nước. Kể từ khi Luật nuôi con nuôi có hiệu lực đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2014, chỉ có 92 trẻ em được nhận làm con nuôi, trong đó có 1 trường hợp bị thu hồi.

 

Về việc nuôi đăng ký nuôi con nuôi cho nhà chùa: Bắc Kạn là địa phương không có hiện tượng đăng ký nuôi con nuôi cho nhà chùa.

 

b. Đối với nuôi con nuôi  nước ngoài

Kể từ khi Luật nuôi con nuôi có hiệu lực đến nay, Bắc Kạn đã giải quyết được 72 trường hợp trẻ em làm con nuôi nước ngoài, trong đó có 47 trẻ em thuộc diện Danh sách 2, 24 trẻ em thuộc diện Danh sách 1. So với các địa phương khác trên toàn quốc, Bắc Kạn là một trong số các tỉnh/thành phố có tỷ lệ giải quyết nuôi con nuôi nước ngoài tương đối cao, đặc biệt là diện trẻ em thuộc Danh sách 1.

 

 Trẻ được giải quyết làm con nuôi nước ngoài chủ yếu là các trẻ em cư trú tại Cơ sở nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tỉnh Bắc Kạn, bao gồm trẻ em bị bỏ rơi, mồ côi, trẻ khuyết tật, bệnh tật hoặc có hoàn cảnh khó khăn.  

 

 Số lượng trẻ được nhận làm con nuôi nước ngoài tăng đều qua các năm. Năm 2011 là 1 trẻ em,  năm 2013 là 21 trẻ em, năm 2014 là 33 trẻ em. Có được kết quả này là nhờ sự quan tâm, chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh và sự vào cuộc của các ngành liên quan như Tư pháp, Công an, Lao động – Thương binh và Xã hội, Y tế, truyền thông… Do có sự phối hợp tích cực của các cơ quan nên công tác giải quyết việc nuôi con nuôi được thực hiện bài bản, nhanh chóng và bảo đảm tuân thủ đúng quy định pháp luật.

 

 2.Về việc xây dựng quy chế phối hợp liên ngành ở địa phương

  Bắc Kạn là một trong số ít những địa phương chủ động xây dựng quy chế phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong công tác giải quyết việc nuôi con nuôi nước ngoài từ trước khi Bộ trưởng Bộ Tư pháp ký Quyết định số 376/QĐ-BTP ngày  18  tháng 02 năm 2014 ban hành Quy chế mẫu về phối hợp liên ngành tại địa phương về giải quyết nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.  Căn cứ Quy chế mẫu này, Sở Tư pháp đã phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát, trình Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn ký Quyết định số 26/2014/QĐ-UBND ngày 11 tháng 12 năm 2014 về việc ban hành Quy chế phối hợp liên ngành về giải quyết việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.

 

 3. Về việc phối hợp trong công tác giải quyết việc nuôi con nuôi  

 

3.1. Phối hợp trong việc thông báo tìm gia đình thay thế cho trẻ em trên địa bàn tỉnh

Kể từ khi Luật nuôi con nuôi có hiệu lực đến nay, Bắc Kạn có 21 trẻ em thuộc diện Danh sách 1 được cho làm con nuôi nước ngoài. Đây là con số còn khiêm tốn, nhưng so với những địa phương khác thì Bắc Kạn là tỉnh có nhiều trẻ em thuộc Danh sách 1 được cho làm con nuôi nước ngoài. Theo quy định của Luật nuôi con nuôi, trước khi được giải quyết cho làm con nuôi nước ngoài, trẻ em thuộc danh sách 1 phải được thông báo tìm gia đình thay thế trên toàn tỉnh trong thời hạn 60 ngày. Hết thời hạn này nếu trẻ em không có người trong nước nhận làm con nuôi thì Sở Tư pháp lập danh sách trẻ em gửi Cục Con nuôi để thông báo tìm gia đình thay thế trên phạm vi toàn quốc.

 

Đối với Bắc Kạn, việc thông báo tìm gia đình thay thế ở trong nước được thực hiện thuận lợi, nhanh chóng do có sự phối hợp tích cực giữa Sở Tư pháp và các phương tiện thông tin đại chúng cấp tỉnh như Báo Bắc Kạn, Đài phát thanh và truyền hình tỉnh, trang thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân tỉnh hoặc của Sở Tư pháp… Tất cả các trường hợp thông báo tìm gia đình thay thế trong nước đều được các phương tiện truyền thông của tỉnh Bắc Kạn thực hiện miễn phí.

 

Tuy nhiên, do đặc điểm Bắc Kạn là tỉnh miền núi, địa hình đi lại khó khăn, việc tiếp cận các phương tiện truyền thông của nhiều bộ phận dân cư còn hạn chế, việc thông báo tìm gia đình thay thế cho trẻ em lại được thực hiện vào những khung thời gian nhất định nên người dân hầu như không biết được thông tin về trẻ em cần tìm gia đình thay thế.

 

3.2. Phối hợp trong việc tìm gia đình thay thế cho trẻ em có nhu cầu chăm sóc đặc biệt.

Bắc Kạn là một trong những địa phương tích cực thực hiện chương trình tìm gia đình thay thế ở nước ngoài cho trẻ em có nhu cầu chăm sóc đặc biệt, chủ yếu là trẻ em khuyết tật, trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo. Thời gian đầu khi Luật nuôi con nuôi mới có hiệu lực, Bắc Kạn còn lúng túng trong việc thực hiện những quy định mới. Tuy nhiên, do có sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh và sự phối hợp nhịp nhàng, đồng thuận của các cơ quan liên quan nên Bắc Kạn đã sớm bắt kịp các quy định mới, triển khai thực hiện Luật nuôi con nuôi có hiệu quả.

 

Đặc biệt, kể từ khi Thông tư số 15/2014/TT-BTP có hiệu lực đến nay, các cơ quan liên quan như cơ sở nuôi dưỡng, Sở Tư pháp, Công an tỉnh, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, Sở Y tế… đã tích cực phối hợp trong việc phê duyệt danh sách trẻ em, xác minh nguồn gốc của trẻ em bị bỏ rơi, chuyển hồ sơ trẻ em cho Cục Con nuôi để đảm bảo tìm gia đình thay thế ở nước ngoài cho trẻ em có nhu cầu chăm sóc đặc biệt trong thời gian sớm nhất để các em được chăm sóc, chữa trị trong điều kiện y tế hiện đại.

 

3.3. Phối hợp trong việc kiểm tra, đánh giá, đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ định cơ sở nuôi dưỡng

Thực hiện quy định của Luật nuôi con nuôi và Nghị định số 19/2011/NĐ-CP, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội đã chủ trì, mời các ngành Tư pháp, Y tế, Công an, Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh và các cơ sở bảo trợ trên địa bàn tỉnh tổ chức họp liên ngành bàn về việc chỉ định cơ sở nuôi dưỡng được cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài. Sau khi trao đổi và kiểm tra điều kiện thực tế, ngày 2/6/2015, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn đã ban hành Quyết định số 738/QĐ-UBND chỉ định hai cơ sở nuôi dưỡng được cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài, gồm Cơ sở nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tỉnh Bắc Kạn và Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Kạn.

 

So với các địa phương khác, các cơ quan có thẩm quyền của Bắc Kạn chưa phối hợp tích cực trong việc kiểm tra, đánh giá để trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện việc chỉ định cơ sở nuôi dưỡng đủ điều kiện cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài. Luật Nuôi con nuôi đã có hiệu lực từ năm 2011 nhưng đến năm 2015 Ủy ban nhân dân tỉnh mới chỉ định cơ sở nuôi dưỡng. Tuy nhiên, do Cơ sở nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tỉnh Bắc Kạn đã được chỉ định cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài từ trước khi Luật nuôi con nuôi có hiệu lực, nên sau khi Luật có hiệu lực thì việc giới thiệu trẻ em cho làm con nuôi nước ngoài ở địa phương vẫn được thực hiện theo chỉ định trước đây của UBND tỉnh. Do đó, mặc dù chưa có văn bản chính thức chỉ định cơ sở nuôi dưỡng theo quy định của Nghị định số 19/2011/NĐ-CP nhưng việc giải quyết cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài tại tỉnh Bắc Kạn không những không bị gián đoạn mà còn được thực hiện tích cực hơn nhiều địa phương khác.

 

3.4. Phối hợp trong việc quản lý, sử dụng các khoản chi phí, lệ phí, hỗ trợ nhân đạo, tặng cho sau khi nhận con nuôi

 Đối với nguồn chi phí, lệ phí giải quyết nuôi con nuôi do Bộ Tư pháp chuyển về, Sở Tài chính sẽ trình Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt, phân bổ cho Sở Y tế để cấp cho cơ sở nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tỉnh Bắc Kạn (vì cơ sở này trực thuộc Sở Y tế) và cơ sở lập dự toán, rút kinh phí để chi cho các khoản đã được các văn bản pháp luật về nuôi con nuôi quy định. Tuy nhiên, hiện nay cơ sở nuôi dưỡng đang gặp khó khăn trong việc sử dụng khoản kinh phí này, vì chưa có quy định về mức chi cụ thể cho các mục chi.

 

 4. Thăm cơ sở nuôi dưỡng trẻ em

Ngoài việc khảo sát, đánh giá tình hình phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền ở tỉnh Bắc Kạn trong công tác giải quyết việc nuôi con nuôi nước ngoài, đoàn khảo sát thăm Cơ sở nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tỉnh Bắc Kạn và Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Kạn.

 

  Cơ sở nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tỉnh Bắc Kạn là cơ sở bảo trợ xã hội trực thuộc Sở Y tế tỉnh Bắc Kạn. Cơ sở này có chức năng nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được cha mẹ hoặc người thân gửi vào. Tại thời điểm đoàn công tác đến thăm, Cơ sở đang nuôi dưỡng 18 trẻ em. Hầu hết trẻ em dưới 1 tuổi,  có một số ít  trẻ em trên 1 tuổi nhưng thuộc diện chậm phát triển.  Nhìn chung, trẻ em được nuôi dưỡng, chăm sóc trong điều kiện cơ sở vật chất tương đối tốt, Ban giám đốc và cán bộ nuôi dưỡng là những người có tâm huyết.

 

Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Kạn trực thuộc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Bắc Kạn. Trung tâm này được thành lập và hoạt động từ năm 2006. Kể từ khi thành lập đến nay,  mới có hai trẻ em được nhận làm con nuôi trong nước. Về đối tượng trẻ em, hiện trung tâm có 26 trẻ em trong độ tuổi từ 5-18 tuổi. Trong đó có một số trẻ em không còn thân nhân, có thể được cho làm con nuôi. Còn lại nhiều trẻ em có thân nhân và họ không muốn cho con em của mình làm con nuôi. Do là đơn vị mới được chỉ định cho làm con nuôi nước ngoài, nên trung tâm đề nghị Sở Tư pháp tích cực hỗ trợ, hướng dẫn trung tâm trong việc hoàn thiện hồ sơ, thủ tục giải quyết cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài.

 

5. Kiến nghị của địa phương trong công tác phối hợp

Việc phối hợp giữa các cơ quan Tư pháp, Lao động -  Thương binh và Xã hội, Công an, Y tế, Tài chính…tại tỉnh Bắc Kạn được thực hiện tương đối bài bản, tích cực và có hiệu quả.  Tuy nhiên, cũng như nhiều địa phương khác, Bắc Kạn vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện các quy định liên quan đến lệ phí, chi phí giải quyết việc nuôi con nuôi, cụ thể như sau:

 

- Chưa thể sử dụng triệt để phần chi cho việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, phần chi trả tiền công cho nhân viên nuôi dưỡng. Vì mức ăn của trẻ em và lương của nhân viên đã được trả từ ngân sách nhà nước, mặc dù mức quy đinh thấp thì cơ sở nuôi dưỡng cũng không thể tự động tăng thêm từ nguồn chi phí giải quyết nuôi con nuôi.

 

- Chưa có quy định về việc chuyển kinh phí cho Công an tỉnh khi thực hiện xác minh nguồn gốc trẻ em được cho làm con nuôi, đặc biệt là trẻ em thuộc danh sách 2,  kinh phí cho Sở Lao động – Thương binh và Xã hội khi thực hiện các nhiệm vụ liên quan trong quá trình giải quyết cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài. Để giải quyết những vướng mắc này cần phải sửa đổi Thông tư liên tịch số 146/2012/TTLT- BTP- BTC.

 

 Với những kiến nghị trên đây của tỉnh Bắc Kạn, đoàn khảo sát sẽ tổng hợp cùng với kết quả khảo sát ở những địa phương khác, báo cáo Lãnh đạo Bộ Tư pháp đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành liên quan đế lệ phí, chi phí giải quyết việc nuôi con nuôi./.